Applications Theology

Mah  le  Mah  I Thanhnak  Cu  Zeitin  Dah  A Chuah?

Written by Sang Uk Cung

TAR AN UM TI LO

Vawleicung  ah  mah  le  mah  ai  thatmi  hi  kum  khat  ah  800,000  hrawng  an  um  i,  second  40 ah  pakhat  lengmang  an  I that.  US  minung  44,965  tluk hi kum  khat  ah  anmah  tein  an  I thah.  Nikhat  ah  minung  123  tluk a si  i,  minute  12 ah  pakhat  lengmang  an  I that  tinak  a si.  US  ah  Chinmi  50,000  hrawng  kan  um i,  minung  15 – 20  hrawng  hi  mah  le  mah  ai  thatmi  an  si  cang. Chin  ram  zongah  a karh  cuahmah  tikah,  kan  tarnu/tarpa  hna  nih tu  lio  kan  chan  cu  “Tar  an  Um  Ti  Lo”  tiah  an  ti.

Mah  le  Mah  I Thanhnak  Cu  Zeitin  Dah  A Chuah?

Aruang  tampi  lakah  phunthum:-

Hlawhtlinlonak  ruang ah: Tthanchonak  caah kawlhawl  ttualmal  a hau.  Thilrih  i khinh  luaimai a si.  Hlawhtlinlo  ahcun  hnabei  a dong  i,  hmailei  caan  a mui.  Nun chan  neilo  ah  i ruahnak  a chuak  i,  chuahnak  lam  kawl  a si.  Mah  le  mah  i thahnak  cu  Depression  ruangah  a chuak  tam  bik.  Cucu  hlawh tlinglomi (miharsa  deuh)  hna sinah  a chuak  tam  bik  ve.  Cucaah,  hlawh tlinlonak  ruangah  mah  le  mah  I thahnak  a chuak  tambik  kan  ti  khawh.

 Duhfak  Hakkauhnak  Ruang  Ah:  January  5,  2009  lio ah  German  billionaire  pa ( US$-12.4  billions )  Adolf  Merckle  cu  tlanglawng  cungin  a  zuang  i  a  rak  i that  ve.  “Zeiruang  ah  hme?” ti  dingin  a  um.  Mirum  nih  rum  chin  an  duh,  mi hlawhtling  nih  hlawhtlin  chinchin  an  duh  ve.  Duhfah  hakkauhnak  nih  thilrit  dang  a chuahpi  lengmang  tikah  phurh  khawh  a si lo.  Daite  i dinh  duh  ah  nunnak  i lak  a si  tawn.  Dr.  Rudy  Nydegger  nih,  “Mah  le  mah  ai  thatmi  hna  hi  thih  an  duh  caah  a si lo,  a zor  kholomi  fahnak  kha  donghter  an  duh  caah  a si”  a ti.

Rithaisii  Hman  Ruang  Ah:  US  ah  minung  an  thih  cemnak  a 10nak  cu  mah  le  mah  i thahnak  a si. Lungrawh  damlonak  hi  pakhatnak  a si  i,  pahnihnak  ah  rithaisii  hmangtu  hna  an  si,  tiah   Carolyn  C.  Ross M.D nih  a ti.  Rithaisii  nih  minung  kan  taksa,  kan  thinlung  le  kan  ruahnak  tiang  a thah  khawh.  A leem  cangmi  hna  cu hawi  sin  chuahlangh  an huam  lo. Mipi  he  pehtlaihnak  an  neihlo  tikah  hrialmi  ah  an  i ruat.  A  caan  a sau  tikah nun  an  huam  ti  lo.  Cu  ticun thihnak  cu  an  i thim  tawn.  Parker  Palmer   nih, “Mah  le  mah  ai  thatmi  hna  hi  thih  an  duh  caah  a si lo, i dinh  an  duh  caah  a si” a ti.

Lai Nunphung  nih  a  hmuhning

Mah  le  mah  i thah  cu  pipu  hna  nih  “Thih  nauta”  tiah  an  ti.  Serhsat-zomhtaihmi  thihnak  ah  an  ruah  i  ruakhumh  an  duh  lo.

Ruak  lak  ning:  Hri  in  ai  awkmi  cu  neihniam  bik   a chungkhat  pakhat  nih minchal  tluangkhawn  buin   a hri  a chahpiak.  Inn  hnulei  ah  a ummi  “carhlet”  in  a  chuahpi.  Ai  awhnak  hri  in  vuinak  thlan  lei ah  a hnuh. Ruakvui  lio ah  mi zeihmanh  nih  chawnh  le  zulh  phung  a si lo.  A lang  in  cuanh  a si.

Thlaan  phunli:  Laiphung  ah  Thlaan  phunli  a  um.

  1. Thih Tluang  Thlaan
  2. Sarthlaan
  3. Hmunchia ( Mitlu le  Mi thinghmui  hna  vuinak)
  4. Palchia ti an

Mah  le  mah  ai  thatmi  cu  “Palchia”  ah  vui  an si.  A  sullam  cu minung  nih  pal  dingah  a thianglomi  hmun  tinak  a si.

Ruakvui  ning:  Nitlak  hnu  lawngah  vui  khawh  a si. Ruak  latu  nih  Palchia  ah  khur  a cawh  i,  ruak  cu  a thlak.  Ui-ar  tlik  phan  ah  thing   a sam  i  a chinh  hnu ah  hnahchawl  in  a khuh.  Leivawr  chilh  phung  a si lo.

Khua  thianh  a hau –  Mithi  chungkhar  cu  mi  hmai  an  khaplo  i, Khuami  sinah  kaamka  le  paangpar  in  an  um.  Khua  hnawmhtertu  ah  ruah  an  si  caah  khua  thianh  a hau.

Khua  thianh  ning  phunhnih:

Zingtla:  Khuazing  hnatlakmi  tinak  a si.  Dehkhat  zong  a ttial  lomi  Vok  raang  in  thianh  a si.

Khuatla –  Khuami  hnatlakmi  tinak  a si.  Voknak  a si  lai  i  a cal  a de  lai.  A ke  pali  in  a  khup  tang  a raangmi  a si  lai.

Sattil  nih  khuachung  ah  an  ruhrang  a tlikpi  ahcun,  Siapi  in  khua  thianh  a hau.

Zeitin Dah Kan  Kham  Lai

A karh  cuahmahmi  mah  le  mah i thahnak  khamnak  ding  caah  pumpak  pakhat  cio,  kan  mibu(community)  le  khrihfa  buu  cio  rian  zong  a si.

Kan  thilrit  phuan  a hau:  A kan  nenhtu  thilrit  cu  kan  pawngkam  ummi  sinah  phuan  ding  a si. Ningzah ding  a si lo.  Chimphuannak  nih  thilrit  a zor  ter.

A  tthatnak  lei  in  khua  ruah:  “San  ka  tlai  lo,  nunman  ka  nei  lo”  tibantuk  khuaruahnak  hi  kanmah  le  kanmah  kan  i ruahnak  sawhsawh  a si.  Mah  bantuk  ruahnak  nih  i zumhngamnak  a  zor  ter  i,  chiatnak  lawngte  a  chuahpi.  Depression faktuk in  a tuarmi  ka  rak  zohkhenh.  Pakhat  le  pakhat  bia  ai  ruahmi  a hmuh  hna  poh ah  keimah  kong  an  ceih,  tiah   ai  ruat  peng.  A ning  a zak  i,  hawi  sin  um  a duh  lo.  Mah  vialte  cu  midang  nih  an  hmuhning  a si lo.  Amah  le  amah  ai  ruahning  lawng  a si.  Cucaah tthatnak  lei  khuaruah  khawh  hi  a biapi  tuk.

Hawi  sin  chuahlangh:  Mah  lawng  um  tikah  thinlung  tha   a der  i, tthahnemnak  a  um lo  mi  khua  ruah  a si.  Asinain  hawi  he  biasawng  kan  tlorh,  capo  kan  siah  tikah  kan  thilrit  vialte  an  tlau  i,  kan  hirha  a  kok.

Mi  nehsawh  hlah:  Rithaisii   hmangmi  kan  hmuh  tik  hna  ah  kan hrial  hna.  Micheu  nih  kan  nehsawh  hna.  Cucu hawi  sin  chuak ngamlo dingin  kan  tuah  hna  a si.  Kan  hrial  ding  a si.

Zaangleknak  tuah:  Malaysia  ah  phungninglo  um  ruangah  an  kan  tlaih.  Thong  chung  ah  zei  tuah  huamlo  i  khua  a ruat  pengmi   cu  depression  an  ngah  i  an  hrut  colh. An  sining  nih  nun  a kan  chimh.  Kan  lungre  a theih  caan  poh ah  exercise  kan  tuah.  Kan  lungre theihnak  a tlau  i,  ngan  zong  a dam  deuh.  Zaangleknak  hi  tuahpiak  lengmang  ah  a ttha.

Kan  thilrit  i chawng  usih:  Kan  pawngkam  ah  mi   pakhatkhat  cu “A  umtu  a dik  lo”  tiah  kan  ruah  ahcun,  zoh  sawhsawh  ding  a si lo.  A ruang  kawl  a hau.  A ruang  theihkhawhnak  dingah  amah  pumpak  zong  kan  hal  ah  a ttha.  Voikhat  ah  a  thilrit  kan  hawhpiak  kho  men  lai  lo.  Lungsau  le  caan  pek  zong  a hau.  “Minung  kan  thilrit  hi  phun  khat  lawng  a si lo.  Piat  hawng  (onion)  bantuk  a si” (Rev.Chan  Hnin  Thui).  Athuat-thuat  in  a  ummi  thilrih  cu  duhsah  in  pakhat  hnu  pakhat  phoih  a hau   ve. “Pakhat  le  pakhat  nan  thilrih  kha  i chawng  ulaw  cuticun  khrih  nawlbia  kha  nan  zulh  a si  lai.”(Galati 6:2)

Nunchan  theih  a herh:  Zeiruangah  dah  kan  nun i,  a ho  ca  ah  dah  a si?  Mi  tampi  nih  “kanmah  ca  cio  ah  kan  nung”  kan  ti.  Micheu  nih  kan  fa  le  caah  kan  ti  ve.  Minung  kan  chan  hi  kum  70/80  hrawng  lawng  a si.  Mahca  lawng  kan  nun  ahcun,  duh  a tlinlo  caan  ah  daite  in  thih  ziar  kan  duh  deuh  hnga.    Rick  Warren  nihcun,  “Kan  nunchan  cu  Pathian  caah  a si”  a ti. “Pathian  caah  ka  nung”  tiah  i ruat  hmanh! Pathian  bia  nih  an  nunter  lai.  “Khrih  caah  sermi  kan  si” (Kolose 1:16).

“Nai thleng  lai  maw?  Na  thi  lai  dah?  Kei cu  nunnak  kai  thim  lai.”  tiah  Dave  Kerpen,  CEO,  Likable  Media,  nih  a ti. Thih  ngamh  hi  raltthat  a si lo.  Hmailei  caan  ton ngamlotu  a si. Nun  ngamh  hi  raltthat  a si  deuh.  “Tar  An  Um  Ti  Lo” an  ti.  Tar  an  um  tthannak  ding  ah nun  a  ngamhmi  zumtu  pa  ralttha  kan  si  a herh.

Cherhchan: 

– “Lungrawh  damlonak”- Rev.  Chan  Hnin  Thui

–  “Zei  ca  ko  ah  dah  ka  um?” – Rick  Warren

–  Pu  Van  Cung  Mang (pumpak  in  Lai  nunphung  kong biahalmi)

–  Online  chung  articles  dangdang

Note :  Hi  capar “Tar  an  um  ti  lo” hi  a  voi  71 nak  Chin National Day  capar  ttial  zuamnak  caah  keimah  hrimhrim  nih  ka  ttialmi  a si.

Tialtu:

Tial  Lian  Thang(Thlualam)

9833 Audelia  Rd,Apt-1053

Dallas,  TX 75238

Ph- 214-2005967

 

Upatpeknak: Pu Tial Lian Thang nih Avoi  71th nak  Chin National Day  Ni caah vawlei cung laimi huap in capar  ttial  zuamnak  ah pakhatnak a hmuhnak a si caah upat peknak in ka van chuahchinmi a si). by Rev. Sang Uk Cung

 

About the author

Sang Uk Cung

I am very interested to support the empowerment for the persons with disabilities in Myanmar.

Leave a Comment

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.